معرفی اجمالی زرقان
زرقان با فاصلهای قریب به 25 کیلومتر، نزدیکترین شهر به مرکز استان فارس است و در
شمال شرقی شیراز قرار گرفته است. حدود هشتاد هزار نفر جمعیت دارد که از این تعداد
تقریباً یک سوم در دو شهر زرقان و لپوئی و بقیه در روستاها سکونت دارند. از لحاظ
تقسیمات اداری کشور، بخش محسوب میشود و زیر نظر فرمانداری شیراز قرار دارد. شهر
زرقان تقریباً از 80 سال پیش مرکز بخش بوده و تعدادی از شهرهای اطراف را زیر پوشش
داشته است.
ارتفاع زرقان از سطح دریا 1595 متر، و ارتفاع بلندترین نقطه کوه شمالی نسبت به مرکز
شهر تقریباً 600 متر میباشد.
بخش زرقان دارای دو شهر ( زرقان و لپوئی) و دو دهستان (رحمت آباد و بند امیر)است.
تعداد زیادی از روستاهای این دو دهستان در دو طرف رودخانۀ کرKor
قرار گرفتهاند و به کربال (بالهای رودخانه کر) مشهورند. طبق نظر بسیاری از محققین،
کلمۀ کر در زبان فارسی میانه (پهلوی) مخفف کلمۀ کورش است.
روستای رحمتآباد و روستاهای تاریخی بندامیر و لپوئی از مهمترین آبادیهای این ناحیه
به شمار میروند، و مخصوصاً پل بند امیر که در زمان دیلمیان (حدود 1100 سال پیش
ساخته شده) یکی از جاذبههای گردشگری استان فارس محسوب میشود.
دو جنگ بزرگ و تاریخی که در زرقان اتفاق افتاده و به پیروزی منجر شده زرقان را در
نگاه مورخین ممتاز و خوش یمن کرده است. یکی جنگ نادر شاه (حدود 400 سال پیش) و
دیگری جنگ یعقوب لیث صفاری (حدود 1200 سال قبل).
زرقان بعلت موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن بین دو شهر شیراز و تختجمشید از دیرباز
یکی از اطراقگاههای مسافرین و کاروانها محسوب میشده و نقش عظیمی در تجارت و
اقتصاد و کشاورزی داشته است، شاید اطلاق صفت (هند کوچک) به زرقان بخاطر همین رونق و
عظمت گذشته بوده است.
وجود بیش از 50 نفر معمم که اکثراً در محله (آخوندها) سکونت داشتند و بعضیها مجتهد
و یا حافظ و کاتب قرآن کریم بودهاند نیز گواه دیگری بر اهمیت زرقان است.
وجود کارخانهها و کارگاههای مختلف بافندگی، صابونپزی، عصاری، باروتسازی،
اسلحهسازی، قنادی، نمدمالی، دباغی، سراجی و... نشان دیگری از رونق بازار و معامله
در گذشته بشمار میرود.
وجود ساباطهای ( (Sabatمختلف
مخصوصاً در محل میان و محل آخوندها با معماریهای خاص، نشان از فرهنگ خاصی دارد که
میهمانان گرامی میتوانند از این آثار (که در کمتر شهری به چشم میخورد) بازدید
نمایند و یا عکس و گزارش تهیه نمایند.
علت نامگذاری محل حیدر نیز شایان توجه است:
چنانکه در تواریخ مربوط به دوران حکومت «زندیه» در ایران و حکومت قاجاریه بر
میآید، زرقان یکی از مقرهای حکومتی سلسله زند بوده و یکی از سرداران بزرگ سپاه
لطفعلیخان زند بنام «حیدر زرقانی» از اهالی این شهر بوده است. حیدر که از یاران و
جوانمردان و فرماندهان سپاه زند بوده حتی تا ارگ بم به یاری لطفعلیخان میشتابد و
از «دلاور زند» در برابر آغامحمد خان قاجار دفاع میکند و صحنههای با شکوهی در
تاریخ ایران برای خود و زرقان رقم میزند. وجود مسجد و حمام و حسینیه حیدر در محل
حیدر از آثار این جنگاور بزرگ و جان بر کف زرقانی است.
زرقانهای دیگری نیز در ایران وجود دارد که شرح آنها را در «لغتنامه دهخدا»
موجود است.
جوانان پرشور و ورزیده زرقان علیرغم محرومیت شدید، در رشتههای کشتی، وزنهبرداری،
کوهنوردی، هنرهای رزمی و پاورلیفتینگ دارای مقامهای بالائی در سطح کشور هستند و
چندین مدال طلای جهانی را برای ایران اسلامی به ارمغان آوردهاند.
قبل از انقلاب اسلامی، همراه با تغییر اسم بسیاری از شهرهای ایران، اسم
زرقان نیز به زرگان تبدیل شد و بعد از انقلاب اگرچه دوباره نام زرقان را بازیافت
ولی هنوز در بسیاری از نقشهها و کتب جغرافیایی، نام زرگان باقی مانده است، بعضیها
ریشه اصلی این نام را «زرگون» - یعنی مانند زر – میدانند و سابقه آن را به
هخامنشیان پیوند میزنند، با توجه به نزدیکی این آبادی به تختجمشید که یکی از
مراکز مهم حکومت هخامنشیان بوده است، این نظریه چندان هم بیربط به نظر نمیرسد.
زرقان یکی از شهرهائی بود که با شروع نهضت اسلامی به رهبری امام راحل، به صف
انقلابیون پیوست و به یکی از مراکز مهم ضد حکومتی تبدیل شد و اولین شهید زرقان پیش
از انقلاب در یک تظاهرات شبانه در پی تیراندازی عمال رژیم سابق به شهادت رسید و
سرفصل خونینی را در تاریخ پر افتخار این شهر گشود و طلایهدار شهدای گرانقدر زرقان
شد، زرقان در دوران دفاع مقدس سابقه خونین و پر افتخاری از خود به جای گذاشت و با
تقدیم بیش از دویست شهید، که اکثراً از خط شکنان و جنگاوران دلیر جبهههای غرب و
جنوب بودند، نام خود را یکبار دیگر در تاریخ حماسی ایران جاودانی کرد.
ضربالمثلها و اصطلاحات عامیانه منحصر به فرد و گویش و لهجه خاص محلی که هنوز در
بین کهنسالان جریان دارد نیز میراث بجا مانده دیگری از قرون گذشته در این شهر است و
با توجه به اینکه تولد و مانائی یک فرهنگ و سنت نمیتواند زائیده یک عصر خاص باشد،
بایستی ریشه اینها را در اعصار گذشته و اصالت تاریخی یک قوم جستجو کرد.
دو قبرستان به نامهای «سیدنسیمی» (در قسمت ورودی شهر) و «برده بسته» (در قسمت آخر
شهر) وجود دارد که سنگها و کتیبهها ونقش و نگارهای آنها مربوط به دورههای مختلف
است. علت نامگذاری سیدنسیمی به خاطر دفن عارف بزرگ قرن هشتم و نهم سیدعمادالدین
نسیمی در این قبرستان است که اکنون زیارتگاه مردم دور و نزدیک است.
زرقان از قدیم مهد علم و هنر بوده است و اکنون با توجه به جمعیت کم، بیشترین تعداد
تحصیلکرده و دکتر و مهندس و معلم و دانشجو و شاعر و نویسنده و هنرمند در رشتههای
مختلف در داخل و خارج از کشور دارد و اکثراً دارای مقامهای عالی در تحصیل و تعلیم و
تربیت و علم و صنعت و ادب و هنر هستند.
اکنون با استقرار بیش از 12% از صنایع استان فارس در زرقان، شهرک صنعتی زرقان یکی
از قطبهای صنعتی ایران محسوب میشود و با بیش از یکصد و پنجاه کارخانه و
کارگاه و چندین هزار نفر نیروی متخصص و با تجربه نقش عظیمی در استقلال و خودکفائی
صنعتی ایران اسلامی دارد.
زرقان از لحاظ دامداری و کشاورزی نیز نقشی اساسی دارد و یکی از مناطق تأمین کننده
گندم و شیر و گوشت و محصولات لبنی استان استان فارس محسوب میشود.